NİĞDE HABER 51- Hemşerimiz Dursun Özdenin'de katıldığı programda Özden'in konuşması şu şekilde oldu.
Merhaba kardeşlerim, dostlarım. Merhaba demek: Benden sana ve benden size zarar gelmez demektir. Yaşam kaynağımız kutsal su gibi aziz olmalıyız...
13 milyar yıl önce Güneş, 4,5 milyar yıl önce Dünya, 3 milyar yıl önce Su ve 8 milyon yıl önce İnsan yoktu. Var olduğumuz günden bu yana, her sabah güneşi öpüyor ve ona dua ediyoruz. Uzaydan dünyamız ne kadar da güzel görünüyor. Ancak iklim bilimi açısından dünyamız zor günler yaşamakta. Bir de insanoğlunun doğayı tahrip etmesi, su kaynaklarını bilinçsizce ve müsrifçe kullanılmasının yanı sıra; hidroelektrik santrallerinin çevreyi ve tarihi dokuları tahribatı ile birlikte, dünyayı paylaşmak isteyen karanlık güçler tarafından su savaşı senaryoları da yazılmaktadır. Dicle, Fırat ve Nil gibi kutsal nehirlerin bulunduğu Ortadoğu ve Akdeniz coğrafyasında, suyun stratejik önemi giderek artmaktadır. Suyun mavi gözünde kem göz izi var. Suyun gözü kanıyor, yanıyor. Suyun kutsal ruhu insanoğlunu uyarmaktadır. Oysa şimdi su gibi aziz olma zamanıdır. Hidro-jeoloji açısından, yeraltı su kanalları sistemi olan uygarlık köprüsü karızların yaşamımızdaki önemi ve su kullanım kültürü açısından geleceğimizdeki stratejik yerini; Akdeniz Su Medeniyeti özelinde, benim özel ilgi alanım olan belgesel filmlere esin kaynağı teşkil etmektedir.
Çözüm; binlerce yıl önce atalarımız kuraklıklar başlayınca göç etmişler. Su başında konaklamışlar ve su başını yurt tutmuşlar. Atalarımız suyun olmadığı yerlere, yerin onlarca metre altında ve onlarca kilometre uzunluğunda, bir mühendislik harikası olan yeraltı su kanalları yaparak; tarım ve yaşam alanlarına su getirmişlerdir. Su sayesinde yerleşik kent kültürü ve ileri ziraat tekniği geliştirmişlerdir. Su medeniyeti sayesinde, farklılıkların birlikte, barış ve huzur içinde yaşamasının temelleri atılmıştır. Su medeniyetinin özünü tanımlayan tek sözcük, hiç kuşkusuz karızdır. Karız: İş ve suyolu ya da kar izi demektir. Karız sözcüğü farklı ülkelerde, değişik isimlerle anılmaktadır. Örneğin: Türkiye’de Kerhiz, Kehriz, Keriz, Geriz, Lağam, Galeri ve Tünel. Çin Halk Cumhuriyeti Sinciang-Uygur Özerk Bölgesi’nde Karız. İran’da Ganat. Azerbaycan’da Kehriz. Umman’da Aflaj. Suudi Araistan’da Uyun. Yemen’de Şariz. Libya’da Yeni Neher. Tunus ve Fas’ta Şat’atit. Cezayir’de Fogariur. Lübnan, Suriye, Ürdün, Irak, Mısır, Pakistan ve Afganistan’da Karez. İspanya’da Khatara. Peru ve Meksika’da Qanat. Kuzey Amerika’da Hoe. Yunanistan, İtalya ve Balkan ülkelerinde ise Galeri denir.
Akdeniz coğrafyasında karızlar özelinde, “Su Medeniyeti”nin tarihi izleri; ilk olarak Anadolu’da Hitit Dönemine (M.Ö: 3000) rastlamaktadır. Ardından Urartu, Roma, Abbasi, Endülist Emevi, İslam, Bizans, Osmanlı döneminde görülmektedir. Özellikle; Mekke’den Kabe’ye (Kutsal topraklara) Naa’man Vadisi’nden Uyun yer altı su kanalları sistemi ile su getiren M.S: 750’de yapılan ve Osmanlı döneminde de onarılan ve bu günde işlerliği olan karızlar, Suudi Arabistan Su Medeniyeti ile Akdeniz Su medeniyetinin ortak paydası, hiç kuşkusuz Kuzey Kıbrıs ve özellikle Magosa Zindani su terazisidir. Mayarco’dan (Cervantez-1572) Kıbrıs’a (Namık Kemal-1876) uzanan su medeniyetinin ortak paydası: Sevgi, edebiyat ve barışın ilk kıvılcımıdır. Su gibi aziz olmanın ve sevgide odaklanmanın tam zamanıdır. Barış: Hemen şimdi… Kardeşçe ve dostlukla… Merhaba!..
DURSUN ÖZDEN
Araştırmacı Yazar, Belgesel Film Yönetmeni,
Türk-Arap Bilim, Kültür ve Sanat Derneği (TASCA) yöneticisi.
